top of page

Ślad węglowy transportu – co naprawdę wpływa na emisję?

Zdjęcie autora: STAGA Sp. z o.o.
STAGA Sp. z o.o.
5 dni temu
4 minut(y) czytania

Ślad węglowy transportu – co naprawdę wpływa na emisję?

Dwa samochody jadą tą samą trasą. Pokonują 500 kilometrów, korzystają z podobnej infrastruktury i wykonują z pozoru takie samo zadanie.

Czy zostawiają taki sam ślad węglowy?

Niekoniecznie...

O emisji w transporcie decyduje bowiem nie tylko rodzaj paliwa czy norma emisji silnika. Znaczenie mają również masa przewożonego ładunku, wykorzystanie przestrzeni ładunkowej, liczba pustych kilometrów, sposób planowania tras, liczba przejazdów oraz to, jak efektywnie firma wykorzystuje własną flotę.

W praktyce oznacza to, że ograniczenie śladu węglowego transportu nie zawsze wymaga wymiany całej floty. Czasem większy efekt może przynieść lepsza organizacja przewozów.

Ślad węglowy transportu zaczyna się od kilometrów

Najprostsza zależność jest oczywista: im więcej kilometrów pokonuje pojazd, tym więcej energii lub paliwa zużywa.

W transporcie drogowym problem jest jednak bardziej złożony. Ten sam dystans może zostać pokonany przez pojazd przewożący pełny ładunek, częściowo wykorzystany albo jadący bez ładunku. Z punktu widzenia firmy wszystkie te kilometry są przejechane, ale ich efektywność transportowa jest zupełnie inna.

Dlatego w analizie emisji transportowej nie wystarczy samo pytanie: ile kilometrów przejechała ciężarówka?

Trzeba również sprawdzić, co przewiozła i jaką część swojej zdolności przewozowej wykorzystała.

Właśnie dlatego w metodologii GLEC wykorzystywana jest jednostka tonokilometra (tkm), czyli relacja między dystansem a masą przewożonego ładunku. Uwzględnia się także puste przebiegi.

Puste przebiegi – emisja bez wykonanej pracy przewozowej

Jednym z najbardziej oczywistych źródeł niepotrzebnej emisji są puste przejazdy.

Ciężarówka dostarcza ładunek do klienta, rozładowuje się i wraca do bazy bez kolejnego zlecenia. Pojazd nadal zużywa paliwo, ale nie wykonuje w tym czasie pracy związanej z przewozem ładunku.

Nie zawsze można tego uniknąć. Transport jest zależny od lokalizacji klientów, dostępności zleceń i kierunków przepływu towarów. Można jednak ograniczać skalę pustych kilometrów poprzez lepsze planowanie, łączenie zleceń czy poszukiwanie ładunków powrotnych.

To nie jest wyłącznie kwestia kosztów. Mniejsza liczba pustych kilometrów oznacza również mniejsze zużycie paliwa i niższą emisję przypadającą na wykonany przewóz.

Metodologia GLEC wskazuje puste przebiegi, jako jeden z istotnych elementów wpływających na intensywność emisji transportu. W przykładowych danych dla transportu drogowego przyjęto 22 proc. pustych kilometrów, jako wartość dla średniej sektora. Nie jest to jednak uniwersalny wynik dla każdej firmy, dlatego przy rzeczywistym obliczaniu emisji najlepiej wykorzystywać własne dane operacyjne.

Masa ładunku ma znaczenie, ale liczy się również wykorzystanie pojazdu

Cięższy pojazd potrzebuje więcej energii do poruszania się. Dotyczy to zarówno samego pojazdu, jak i przewożonego ładunku.

Jednocześnie patrzenie wyłącznie na masę ciężarówki może prowadzić do błędnych wniosków. W transporcie ważne jest również to, ile ładunku przewozi pojazd w stosunku do swoich możliwości.

Samochód jadący z niewielkim ładunkiem może pokonać dokładnie tę samą trasę co samochód wykorzystujący większość dostępnej przestrzeni lub ładowności. Emisja całego przejazdu może być podobna, ale emisja przypadająca na przewiezioną tonę towaru będzie już zupełnie inna.

Dlatego efektywność transportu należy analizować nie tylko na poziomie pojazdu, lecz także wykonanej pracy przewozowej.

Nie zawsze najkrótsza trasa oznacza najlepszy wynik

Na pierwszy rzut oka odpowiedź wydaje się prosta: krótsza trasa powinna oznaczać mniejszą emisję.

Zazwyczaj tak jest, ale w praktyce planowanie transportu nie sprowadza się do znalezienia najmniejszej liczby kilometrów.

Znaczenie mają między innymi korki, ograniczenia tonażowe, charakterystyka drogi, liczba zatrzymań, dostępność punktów załadunku i rozładunku czy możliwość połączenia kilku zleceń w jeden przejazd.

Trasa dłuższa o kilka kilometrów może w określonych warunkach okazać się korzystniejsza, jeśli pozwala uniknąć wielokrotnych postojów lub sprawniej obsłużyć kilka punktów.

Dlatego optymalizacja transportu powinna uwzględniać nie tylko dystans, ale cały przebieg operacji.

Jeden dobrze zaplanowany przejazd może zastąpić kilka

Duży potencjał redukcji emisji znajduje się również w samym sposobie organizacji przewozów.

Jeżeli kilka częściowo wykorzystanych pojazdów może zostać zastąpionych mniejszą liczbą lepiej wykorzystanych kursów, firma ogranicza liczbę przejechanych kilometrów, zużycie paliwa i związane z tym emisje.

Podobnie działa łączenie zleceń, planowanie dostaw według lokalizacji czy takie układanie harmonogramu, aby pojazd po rozładunku mógł możliwie szybko wykonać kolejne zadanie.

Europejska Agencja Środowiska wskazuje właśnie ograniczanie pustych przejazdów, lepsze wykorzystanie ładowności, optymalizację tras i zużycia paliwa jako działania, które mogą ograniczać środowiskowe skutki transportu.

Ślad węglowy transportu to także kwestia wykorzystania floty

Dwa pojazdy tej samej klasy mogą wykonywać zupełnie różną pracę.

Jeden może większość czasu przewozić ładunki i pokonywać zaplanowane trasy. Drugi może mieć długie przestoje, wykonywać więcej pustych przejazdów albo regularnie wracać do bazy pomimo możliwości przyjęcia kolejnego zlecenia po drodze.

Dlatego sama modernizacja floty nie rozwiązuje problemu emisji.

Nowszy i bardziej efektywny pojazd może zużywać mniej paliwa, ale jeśli wykonuje niepotrzebne kilometry, jego potencjał zostaje częściowo zmarnowany. Z drugiej strony dobrze zaplanowana flota może osiągać lepsze wyniki nie tylko dzięki technologii, ale przede wszystkim dzięki wysokiemu wykorzystaniu pojazdów.

To szczególnie istotne w sytuacji, gdy popyt na transport drogowy nadal rośnie. Według EEA aktywność transportu drogowego towarów w UE osiągnęła w 2023 roku 1,807 bln tonokilometrów, a transport drogowy odpowiadał za 52,6 proc. całego transportu towarów w UE-27.

Od czego zacząć ograniczanie emisji?

Firma, która chce rzeczywiście zmniejszyć ślad węglowy swojej floty, powinna zacząć nie od deklaracji, ale od danych.

Warto przeanalizować między innymi:

liczbę przejechanych kilometrów,

udział pustych przebiegów,

zużycie paliwa,

masę przewożonych ładunków,

wykorzystanie przestrzeni i ładowności pojazdów,

liczbę kursów na poszczególnych trasach,

czas pracy i postoje,

sposób wykorzystania poszczególnych pojazdów.

Dopiero taki obraz pokazuje, gdzie faktycznie powstają największe straty.

W przypadku obliczania emisji warto również korzystać z rzeczywistych danych dotyczących zużycia paliwa i pracy przewozowej. GLEC wskazuje, że dane pierwotne dotyczące paliwa, obciążenia i parametrów pojazdów pozwalają uzyskać dokładniejszy wynik niż korzystanie wyłącznie z wartości domyślnych.

Technologia pomaga, ale organizacja transportu pozostaje kluczowa

Nowoczesne pojazdy, alternatywne napędy i bardziej efektywne silniki są ważnym elementem ograniczania emisji. Nie powinny jednak przesłaniać podstawowego problemu: najbardziej ekologiczny kilometr to często ten, którego udało się nie przejechać bez potrzeby.

Jeżeli firma ograniczy puste przebiegi, lepiej wykorzysta ładowność, połączy zlecenia i zoptymalizuje trasy, może zmniejszyć zarówno emisję, jak i koszty działalności.

To właśnie dlatego zarządzanie śladem węglowym transportu nie powinno być traktowane wyłącznie jako element raportowania ESG. Dobrze prowadzona analiza emisji może być jednocześnie narzędziem do wykrywania nieefektywności w codziennej pracy floty.

Podsumowanie

Ślad węglowy transportu nie zależy od jednego parametru. Paliwo jest ważne, ale równie istotne są kilometry, masa ładunku, wykorzystanie pojazdu, puste przebiegi i sposób planowania całego transportu.

Dlatego dwa samochody pokonujące tę samą trasę rzeczywiście mogą pozostawić zupełnie inny ślad węglowy.

Różnica często zaczyna się nie na stacji paliw, ale przy planowaniu trasy, przydzielaniu zlecenia i wykorzystaniu dostępnej floty.

A to oznacza, że ograniczenie emisji może iść w parze z poprawą efektywności operacyjnej. Mniej pustych kilometrów, lepiej wykorzystane pojazdy i rozsądniej zaplanowane trasy oznaczają bowiem nie tylko niższą emisję, ale również mniej kosztów po stronie przewoźnika.

 
 
 

Komentarze


bottom of page