Jak optymalizować trasy ciężarówek i jednocześnie ograniczać emisje?


Jak optymalizować trasy ciężarówek i jednocześnie ograniczać emisje? To wcale nie jest łatwe zadanie. Ale wykonalne...
Najtańszy kilometr to często ten, którego ciężarówka nie musi przejechać.
W transporcie drogowym łatwo patrzeć na trasę przez jeden parametr: liczbę kilometrów. Im krótszy dystans, tym niższe zużycie paliwa, niższy koszt i mniejsza emisja.
W praktyce to jednak zdecydowanie zbyt proste podejście.
Dwie trasy o podobnej długości mogą oznaczać zupełnie inne zużycie paliwa, czas przejazdu i koszt realizacji. Znaczenie mają między innymi rodzaj drogi, natężenie ruchu, liczba zatrzymań, przewożony ładunek, ukształtowanie terenu, opłaty drogowe, dostępność kierowcy oraz to, czy po rozładunku samochód ma kolejne zlecenie.
Dlatego prawdziwa optymalizacja transportu nie polega na znalezieniu najkrótszej drogi.
Polega na znalezieniu najbardziej efektywnego sposobu wykonania całego zadania transportowego.
Najkrótsza trasa nie zawsze jest najlepsza
Wydaje się to oczywiste, ale właśnie tutaj zaczyna się najważniejsza część planowania.
Załóżmy, że system wskazuje trasę krótszą o kilkadziesiąt kilometrów. Na pierwszy rzut oka wybór jest prosty. Jeżeli jednak krótszy wariant prowadzi przez drogi o niższej przepustowości, liczne skrzyżowania, tereny zabudowane i odcinki, na których ciężarówka wielokrotnie zwalnia i przyspiesza, wynik może być zupełnie inny.
Ciężarówka nie zużywa paliwa wyłącznie w zależności od liczby przejechanych kilometrów.
Znaczenie ma sposób, w jaki te kilometry są pokonywane.
Prędkość, częstotliwość zatrzymań, przyspieszanie, ukształtowanie terenu, masa zestawu czy warunki drogowe wpływają na zapotrzebowanie na energię. Dlatego systemy służące do planowania transportu powinny uwzględniać nie tylko dystans, ale również rzeczywiste ograniczenia i warunki realizacji zlecenia.
W przypadku ciężkiego transportu drogowego jest to szczególnie istotne. Europejska Agencja Środowiska wskazuje optymalizację tras, ograniczanie pustych przebiegów i poprawę wykorzystania pojazdów jako jedne z działań pozwalających ograniczać wpływ transportu towarowego na środowisko.
Liczy się cały cykl transportowy
Jednym z najczęstszych błędów w planowaniu jest optymalizowanie pojedynczego przejazdu zamiast całego cyklu.
Ciężarówka wyjeżdża z bazy.
Dociera do miejsca załadunku.
Przewozi materiał do odbiorcy.
Rozładowuje się.
I co dalej?
Jeżeli wraca pusta do bazy, wykonany właśnie przejazd może wyglądać bardzo dobrze z perspektywy pierwszego zlecenia, ale znacznie gorzej z perspektywy całej pracy pojazdu.
Dlatego dobry plan transportowy powinien uwzględniać również to, co dzieje się po dostarczeniu ładunku.
Czy w pobliżu znajduje się kolejne zlecenie?
Czy można połączyć kilka przewozów?
Czy samochód może zostać skierowany bezpośrednio do kolejnego nadawcy?
Czy harmonogram pozwala ograniczyć powrót bez ładunku?
To właśnie tutaj pojawia się jedna z największych możliwości optymalizacji.
Pusty przebieg kosztuje podwójnie
Jeżeli ciężarówka pokonuje 300 kilometrów z ładunkiem, a następnie wraca 300 kilometrów bez ładunku, nie oznacza to, że te drugie 300 kilometrów jest „darmowe”.
Samochód nadal zużywa paliwo.
Kierowca nadal wykonuje swoją pracę.
Pojazd nadal się zużywa.
Powstają również koszty związane z ogumieniem, serwisem, finansowaniem czy opłatami drogowymi.
Do tego dochodzi emisja związana z przejazdem.
Dlatego ograniczanie pustych przebiegów jest jednocześnie działaniem ekonomicznym i środowiskowym. Europejska Agencja Środowiska wskazuje właśnie unikanie pustych przejazdów, lepsze wykorzystanie ładowności i optymalizację tras jako przykłady ograniczania nieefektywności w transporcie towarowym.
Oczywiście nie każdy pusty przebieg można wyeliminować.
W transporcie specjalistycznym ograniczenia wynikają między innymi z lokalizacji nadawców i odbiorców, rodzaju ładunku, wymagań dotyczących pojazdu czy harmonogramów dostaw.
Celem nie powinno być więc hasło „zero pustych kilometrów”.
Celem powinno być systematyczne ograniczanie tych przebiegów, które rzeczywiście można wyeliminować.
W transporcie RDF planowanie ma jeszcze większe znaczenie
Dobrym przykładem jest transport paliw alternatywnych RDF.
W tym przypadku nie mamy do czynienia z przypadkowym ładunkiem, który można odebrać i dostarczyć w dowolnym momencie. Transport jest częścią większego łańcucha obejmującego producenta paliwa alternatywnego, przewoźnika i instalację odbiorczą.
Znaczenie ma więc nie tylko odległość.
Liczy się dostępność materiału, możliwość załadunku, wymagania odbiorcy, okno czasowe dostawy, dostępność odpowiedniego zestawu oraz możliwość wykorzystania pojazdu przy kolejnym zleceniu.
STAGA specjalizuje się między innymi w transporcie RDF i materiałów sypkich, wykorzystując w tym celu między innymi zestawy z naczepami typu walking floor. Firma obsługuje przewozy krajowe i międzynarodowe, a jej baza sprzętowa znajduje się przy węźle Lublin Zadębie.
W takim modelu dobrze zaplanowana trasa może mieć znaczenie dla całego harmonogramu pracy floty.
Jeżeli jeden pojazd zakończy kurs odpowiednio wcześnie, może zostać wykorzystany przy kolejnym przewozie. Jeżeli natomiast harmonogram jest źle ułożony, ten sam zestaw może przez wiele godzin pozostawać poza efektywnym wykorzystaniem.
Optymalizacja trasy to także czas
Kilometr jest łatwy do zmierzenia.
Czas już nie zawsze.
A w transporcie czas ma bardzo konkretną wartość.
Jeżeli pojazd przez godzinę stoi w korku, nie realizuje kolejnego zadania.
Jeżeli przez dwie godziny czeka na załadunek, jego dostępność dla kolejnego przewozu również spada.
Jeżeli trasa została zaplanowana tak, że kierowca dociera do odbiorcy w momencie, kiedy ten nie może jeszcze przyjąć ładunku, problem nie kończy się na straconych minutach. Może wpłynąć na cały dalszy harmonogram.
Dlatego profesjonalne planowanie powinno analizować nie tylko długość trasy, ale również czas całego cyklu transportowego.
To szczególnie ważne przy przewozach, w których dostawy odbywają się w określonych oknach czasowych.
Trasa, która jest o 20 kilometrów dłuższa, ale pozwala uniknąć wielogodzinnego postoju, może być z punktu widzenia całego procesu rozwiązaniem bardziej efektywnym.
Technologia pomaga, ale nie zastępuje doświadczenia
Nowoczesne systemy zarządzania flotą pozwalają zbierać ogromną ilość danych.
Można analizować przebieg pojazdów, czasy przejazdów, postoje, realizację tras czy wykorzystanie floty. Narzędzia do optymalizacji tras mogą również przypisywać zadania do konkretnych pojazdów przy uwzględnieniu określonych ograniczeń i celów operacyjnych.
To bardzo wartościowe.
Ale sam system nie rozwiązuje całego problemu.
Algorytm może znaleźć matematycznie korzystną trasę, jednak ktoś musi wcześniej zdefiniować rzeczywiste warunki przewozu.
Czy dany pojazd może wykonać określone zlecenie?
Czy jego naczepa jest odpowiednia dla danego materiału?
Czy odbiorca może przyjąć samochód o konkretnej godzinie?
Czy na danym odcinku obowiązują ograniczenia dla ciężkiego transportu?
Czy kierowca może wykonać cały zaplanowany cykl w ramach obowiązujących zasad dotyczących czasu prowadzenia pojazdu i odpoczynku?
Dopiero połączenie danych z systemów z doświadczeniem dyspozytora i znajomością specyfiki transportu daje rzeczywistą optymalizację.
Nie każda oszczędność kilometra jest dobrą oszczędnością
Warto zwrócić uwagę na jeszcze jeden aspekt.
Optymalizacja nie może odbywać się kosztem bezpieczeństwa, zgodności z przepisami czy terminowości.
Nie zawsze opłaca się wybierać trasę najkrótszą.
Nie zawsze opłaca się również wybierać trasę najtańszą pod względem opłat drogowych.
Jeżeli alternatywny wariant powoduje znacznie dłuższy czas przejazdu, większe ryzyko opóźnienia albo utrudnia wykonanie kolejnego zlecenia, pozorna oszczędność może szybko zniknąć.
Dlatego przy planowaniu warto patrzeć na kilka parametrów jednocześnie:
długość trasy,
przewidywany czas przejazdu,
zużycie paliwa,
opłaty drogowe,
możliwość wykonania kolejnego zlecenia,
ryzyko pustego przebiegu,
ograniczenia dotyczące pojazdu i ładunku,
okna czasowe załadunku i rozładunku,
dostępność kierowcy,
bezpieczeństwo i zgodność z przepisami.
Dopiero taki zestaw danych pozwala ocenić, czy dana trasa rzeczywiście jest optymalna.
ESG zaczyna się również od dobrze zaplanowanego transportu
W dyskusjach o ESG często koncentrujemy się na nowych napędach, alternatywnych paliwach czy modernizacji floty.
To ważne elementy transformacji transportu.
Nie powinny jednak przesłaniać prostszej kwestii: ile pracy transportowej naprawdę musimy wykonać?
Jeżeli ten sam efekt logistyczny można osiągnąć mniejszą liczbą przejazdów, ograniczyć puste kilometry albo lepiej wykorzystać dostępne pojazdy, oznacza to jednocześnie mniejsze zużycie paliwa i niższą emisję związaną z realizacją przewozu.
To właśnie dlatego efektywność operacyjna i działania środowiskowe nie muszą być dwoma oddzielnymi projektami.
W wielu przypadkach prowadzą do tego samego celu.
Mniej niepotrzebnych kilometrów oznacza niższy koszt.
Lepsze wykorzystanie pojazdu oznacza większą efektywność floty.
Mniej pustych przebiegów oznacza mniej paliwa zużytego bez wykonania użytecznej pracy przewozowej.
Europejska Agencja Środowiska podkreśla, że poprawa efektywności transportu, lepsze planowanie logistyczne oraz ograniczanie nieefektywnych przejazdów są ważnym uzupełnieniem działań technologicznych związanych z redukcją emisji.
Jak mierzyć, czy trasy rzeczywiście są zoptymalizowane?
Samo wdrożenie systemu monitorowania floty nie oznacza jeszcze, że transport został zoptymalizowany.
Trzeba jeszcze wiedzieć, co mierzyć.
W praktyce warto analizować między innymi:
kilometry na wykonane zlecenie – pozwalają sprawdzić, jak zmienia się efektywność realizacji przewozów;
udział pustych przebiegów – pokazuje, jaka część pracy floty nie jest związana z przewozem ładunku;
wykorzystanie pojazdów – pozwala ocenić, czy dostępna flota jest rzeczywiście wykorzystywana;
czas całego cyklu transportowego – od podstawienia pojazdu do zakończenia zadania;
czas oczekiwania – zarówno na załadunek, jak i rozładunek;
zużycie paliwa – najlepiej analizowane w odniesieniu do rzeczywiście wykonanej pracy transportowej;
terminowość realizacji – ponieważ optymalizacja nie może odbywać się kosztem jakości usługi.
Dopiero obserwowanie tych parametrów w czasie pozwala zobaczyć, gdzie naprawdę znajdują się straty.
Emisję można ograniczać bez wymiany całej floty
To ważny wniosek szczególnie dla firm, które nie mogą z dnia na dzień zmienić technologii napędowej swoich pojazdów.
Redukcja wpływu transportu na środowisko nie zaczyna się i nie kończy na wymianie ciężarówek.
Może zacząć się znacznie wcześniej.
Od lepszego planowania.
Od ograniczania pustych przejazdów.
Od właściwego przypisywania pojazdów do zleceń.
Od lepszego wykorzystania ładowności.
Od ograniczenia czasu oczekiwania.
Od analizy rzeczywistych danych z floty.
Od takiego układania kolejnych zleceń, aby jeden przejazd mógł płynnie przejść w następny.
Dopiero później dochodzą kolejne elementy: bardziej efektywne pojazdy, rozwiązania aerodynamiczne, odpowiednie ogumienie, alternatywne paliwa czy elektryfikacja tam, gdzie jest ona technicznie i ekonomicznie uzasadniona.
Ekonomia i ESG mogą działać w tym samym kierunku
W transporcie trudno mówić o jednym działaniu, które rozwiąże problem kosztów i emisji.
Znacznie skuteczniejsze jest połączenie wielu mniejszych decyzji.
Lepsza organizacja zleceń.
Mniej pustych kilometrów.
Lepsze wykorzystanie pojazdów.
Krótszy czas oczekiwania.
Odpowiedni dobór zestawu.
Analiza danych z floty.
I przede wszystkim planowanie całego procesu, a nie pojedynczego przejazdu.
Właśnie tutaj ekonomia spotyka się z ESG.
Bo w dobrze zorganizowanym transporcie ograniczenie niepotrzebnego przejazdu ciężarówki oznacza jednocześnie mniej zużytego paliwa, niższy koszt operacyjny i mniejszą emisję.
A to prowadzi do najprostszej zasady optymalizacji transportu:
najlepszy kilometr to nie zawsze najkrótszy kilometr. Najlepszy jest ten, który wykonuje potrzebną pracę w sposób efektywny ale również oszczędny...




Komentarze