Transport odpadów to nie koszt. To element efektywności całego systemu

Transport odpadów to nie koszt. To element efektywności całego systemu...

W gospodarce odpadami transport przez lata był traktowany przede wszystkim jako koszt operacyjny. Koszt samochodu, paliwa, kierowcy, serwisu, ubezpieczenia i organizacji przewozu. W praktyce takie podejście coraz częściej okazuje się zbyt uproszczone.

W nowoczesnym systemie gospodarowania odpadami, transport jest jednym z elementów łańcucha operacyjnego, który łączy wytwórcę odpadu, instalację przetwarzania, producenta paliwa alternatywnego, odbiorcę oraz końcowy proces odzysku lub zagospodarowania. Jego sprawność wpływa więc nie tylko na koszt samego przewozu, ale również na ciągłość procesów zachodzących po obu stronach trasy.

To szczególnie istotne w sektorze paliw alternatywnych, gdzie odpowiednio zorganizowana logistyka jest warunkiem sprawnego przemieszczania materiału pomiędzy kolejnymi uczestnikami łańcucha.

Efektywność instalacji nie zaczyna się i nie kończy na jej terenie

Rozwój gospodarki o obiegu zamkniętym powoduje, że coraz większe znaczenie ma nie tylko samo przetworzenie odpadu, ale również sprawne połączenie poszczególnych etapów jego zagospodarowania.

Dane Głównego Urzędu Statystycznego pokazują skalę tego systemu. W 2024 r. w Polsce wytworzono około 14,2 mln ton odpadów komunalnych. Do odzysku przeznaczono 7,5 mln ton, czyli 53 proc. odpadów komunalnych wytworzonych. Z tej ilości 3,1 mln ton skierowano do przekształcenia termicznego z odzyskiem energii, 2,6 mln ton do recyklingu, a 1,8 mln ton do biologicznych procesów przetwarzania. Jednocześnie około 4,3 mln ton skierowano do procesów unieszkodliwienia, z czego 4,26 mln ton trafiło na składowiska. (info: Główny Urząd Statystyczny)

Za każdą z tych wartości stoją konkretne operacje logistyczne

Odpady trzeba odebrać, przemieścić, dostarczyć do właściwej instalacji, a następnie, w zależności od rodzaju i procesu przetwarzania, przetransportować produkty, frakcje materiałowe lub paliwa alternatywne do kolejnego odbiorcy.

Dlatego transport nie jest elementem znajdującym się „obok” gospodarki odpadami. Jest częścią tego systemu.

W przypadku RDF logistyka staje się szczególnie istotna

Dobrym przykładem jest RDF (Refuse-Derived Fuel) - paliwo alternatywne powstające z przetworzonych odpadów komunalnych i przemysłowych o wysokiej wartości opałowej.

W tym przypadku wartość logistyczna nie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie: ile kosztuje przewiezienie jednej tony materiału z punktu A do punktu B?

Znacznie ważniejsze stają się pytania:

Czy odpowiednia liczba pojazdów będzie dostępna wtedy, kiedy jest potrzebna?

Czy transport będzie wystarczająco elastyczny, aby reagować na zmienność wolumenów?

Czy zastosowany typ pojazdu i naczepy odpowiada charakterystyce przewożonego materiału oraz warunkom załadunku i rozładunku?

Czy cały proces będzie odpowiednio udokumentowany i zgodny z wymaganiami dotyczącymi transportu odpadów?

Czy przewoźnik jest w stanie zapewnić ciągłość obsługi również wtedy, gdy pojawia się awaria, zmiana harmonogramu albo nagłe zwiększenie zapotrzebowania?

To właśnie na tym poziomie należy dziś analizować logistykę.

Koszt transportu to tylko jedna pozycja w rachunku

Najprostsza kalkulacja kosztu transportu obejmuje stawkę przewozową. Profesjonalne zarządzanie logistyką musi jednak uwzględniać znacznie więcej zmiennych.

Liczy się wykorzystanie floty, liczba kursów, długość tras, czas oczekiwania, organizacja załadunków i rozładunków, dostępność kierowców, koszty paliwa i utrzymania pojazdów, a także możliwość szybkiego zastąpienia pojazdu w przypadku awarii.

W transporcie specjalistycznym znaczenie ma również dobór odpowiedniego środka transportu.

STAGA specjalizuje się w przewozie odpadów, ze szczególnym uwzględnieniem sektora odpadowego, energetycznego i cementowego. Firma wykorzystuje m.in. zestawy z naczepami typu walking floor, wywrotki oraz pojazdy hakowe. W przypadku transportu materiałów objętościowych i sypkich technologia ruchomej podłogi pozwala na rozładunek bez konieczności stosowania klasycznego wywrotu, co może mieć znaczenie tam, gdzie warunki infrastrukturalne ograniczają możliwość wykorzystania tradycyjnej wywrotki.

To dobry przykład pokazujący, dlaczego w logistyce odpadów nie istnieje jedno uniwersalne rozwiązanie.

Własna flota nie zawsze oznacza większą efektywność

Jednym z najważniejszych pytań stojących przed przedsiębiorstwami działającymi w sektorze odpadów i paliw alternatywnych jest sposób organizacji transportu.

Własna flota daje kontrolę nad zasobami, ale jednocześnie oznacza konieczność ponoszenia pełnego kosztu jej utrzymania. Pojazdy wymagają finansowania, serwisowania, ubezpieczenia i obsługi. Potrzebni są również kierowcy, dyspozytorzy oraz zaplecze organizacyjne i techniczne.

Z kolei outsourcing transportu, może pozwolić przedsiębiorstwu na korzystanie z wyspecjalizowanej floty, bez konieczności utrzymywania całego zaplecza transportowego we własnych strukturach, oraz uniknięcia ogromnych kosztów.

Pod uwagę musimy więc wziąć analizę całkowitego kosztu i wymagań operacyjnych, a nie prostego porównania ceny pojedynczego kilometra.

Właśnie ten temat był przedmiotem wystąpienia Prezes Zarządu STAGA Dagmary Staga podczas 16. konferencji „Paliwa z Odpadów”. W prezentacji „Efektywność ponad posiadanie: Strategiczny outsourcing transportu jako katalizator rentowności w sektorze RDF” analizowano między innymi relację pomiędzy elastycznością transportu, stabilnością operacyjną oraz kosztami funkcjonowania przedsiębiorstwa.

Elastyczność ma wartość ekonomiczną

W branży odpadowej zapotrzebowanie na transport nie zawsze jest stałe.

Wolumeny mogą zmieniać się w zależności od sezonowości, harmonogramów produkcji, dostępności instalacji, planowanych remontów czy zmian po stronie odbiorców.

Dlatego przedsiębiorstwo może potrzebować nie tylko określonej liczby pojazdów, ale przede wszystkim zdolności do skalowania usługi.

To fundamentalna różnica.

Flota zaprojektowana dokładnie pod średnie zapotrzebowanie może okazać się niewystarczająca w okresach zwiększonego zapotrzebowania. Z kolei utrzymywanie dużej rezerwy pojazdów, przez cały rok oznacza koszt zasobów, które nie zawsze są w pełni wykorzystywane.

Wyspecjalizowany operator logistyczny może w takim modelu pełnić funkcję bufora zdolności transportowej.

Nie chodzi więc wyłącznie o „wynajęcie ciężarówki”.

Chodzi o dostęp do określonej zdolności operacyjnej.

Transport musi być również zgodny z systemem ewidencji i wymogami prawnymi

W gospodarce odpadami logistyka ma jeszcze jeden wymiar, którego nie można pominąć - zgodność regulacyjna.

Transportujący odpady funkcjonuje w systemie BDO, jako jeden z uczestników procesu przekazania odpadu. W dokumentacji BDO przewidziano odrębną rolę transportującego, a podmiot transportujący musi potwierdzić wykonanie transportu w systemie.

W przypadku transportów transgranicznych poziom wymagań jest jeszcze bardziej złożony.

Od 21 maja 2026 r. obowiązują nowe, zaostrzone przepisy Rozporządzenia (UE) 2024/1157Od 21

dotyczące przemieszczania odpadów. Regulacja wprowadza nowe zasady dotyczące transgranicznego przemieszczania odpadów, dokumentacji, elektronicznej wymiany informacji oraz kontroli. Rozporządzenie obejmuje m.in. przemieszczanie odpadów pomiędzy państwami członkowskimi, a także wywóz i przywóz odpadów do i z państw trzecich. (EUR-Lex)

Co istotne, regulacja podkreśla znaczenie identyfikowalności przesyłek oraz prawidłowego zarządzania odpadami przez cały okres transportu. W przypadku transportów objętych odpowiednimi procedurami dokumenty i informacje muszą być przechowywane przez określony czas, a organy mogą prowadzić kontrole zarówno w miejscu pochodzenia i przeznaczenia, jak i podczas samego transportu. (EUR-Lex)

Dla profesjonalnego operatora oznacza to, że transport odpadów nie jest wyłącznie usługą przewozową. Jest elementem procesu, w którym znaczenie mają również procedury, dokumentacja, identyfikacja i znajomość wymagań obowiązujących na danej trasie.

Technologia pojazdu jest ważna, ale równie ważna jest organizacja

Nowoczesna flota jest narzędziem. Sama w sobie nie gwarantuje jednak efektywności.

O wyniku decyduje połączenie kilku elementów: właściwego sprzętu, doświadczenia kierowców, sprawnej dyspozycji, monitorowania realizacji zleceń, zaplecza technicznego oraz zdolności do reagowania na sytuacje nieprzewidziane.

STAGA deklaruje obsługę transportu odpadów w systemie 24/7 przez 365 dni w roku oraz wykorzystuje zróżnicowaną flotę dostosowaną do różnych rodzajów ładunków i warunków operacyjnych. Firma posiada również własne zaplecze techniczne zlokalizowane przy węźle Lublin Zadębie.

W przypadku transportu odpadów ma to znaczenie szczególne. Pojazd nie jest bowiem jedynie środkiem przemieszczania ładunku. Jest jednym z elementów procesu, który musi funkcjonować w określonym czasie i według określonego harmonogramu. Nie zapominając oczywiście o „morzu” skomplikowanych wymagań i przepisów prawa.

Efektywność trzeba mierzyć w całym łańcuchu

Największym błędem w ocenie transportu może być patrzenie na niego wyłącznie przez pryzmat ceny usługi.

Niższa stawka przewozowa nie musi oznaczać niższego kosztu całego procesu.

Jeżeli rozwiązanie transportowe powoduje większą liczbę pustych przebiegów, dłuższe czasy oczekiwania, mniejszą dostępność pojazdów, większą podatność na zakłócenia albo ograniczoną możliwość reagowania na zmiany wolumenu, pozorna oszczędność na poziomie jednej pozycji kosztowej może zostać skonsumowana przez inne elementy procesu.

Dlatego właściwym punktem odniesienia powinien być całkowity koszt logistyczny oraz jego wpływ na ciągłość procesu, a nie wyłącznie cena pojedynczego przewozu.

To właśnie zmienia sposób patrzenia na transport.

Z kosztu, który trzeba ponieść, staje się on elementem zarządzania efektywnością całego łańcucha.

Gospodarka odpadami potrzebuje logistyki projektowanej jako część procesu

Polska gospodarka odpadami znajduje się w okresie istotnych zmian. Rosną wymagania dotyczące odzysku i recyklingu, rozwijają się instalacje przetwarzania i odzysku energii, zmieniają się przepisy dotyczące przemieszczania odpadów, a przedsiębiorstwa muszą jednocześnie kontrolować koszty i zapewniać ciągłość działania.

STAGA Sp. z o.o. od lat specjalizuje się w transporcie i logistyce odpadów, w szczególności w obsłudze sektora paliw alternatywnych, instalacji przetwarzania odpadów oraz podmiotów związanych z sektorem energetycznym i cementowym. Doświadczenie firmy obejmuje zarówno transport krajowy, jak i międzynarodowy. Krótko mówiąc, po prostu znamy się na tym co robimy. A przyznacie sami, że nie są to proste rzeczy polegające na przewiezieniu produktu z punktu A do punktu B.

Więcej na ten temat dowiecie się na konferencji: „Kompleksowa Gospodarka Odpadami - zjazd branży gospodarki odpadami”, która odbędzie się od 2 do 4 września tego roku w Pobierowie.

Zapraszamy serdecznie, oczywiście będziemy tam obecni😀!